Viết chiêm nghiệm (Reflective writing) là phương pháp ghi lại suy nghĩ một cách chủ quan và có hệ thống. Qua quá trình quan sát, mô tả, phân tích, đánh giá và đúc kết dựa trên những câu hỏi có cấu trúc, bạn sẽ nhận biết và thấu hiểu những yếu tố tác động đến tư duy, cảm xúc và quyết định của bản thân.
Viết chiêm nghiệm như thế nào?
Cuộc đối thoại tưởng tượng của người kể chuyện giới thiệu về “Viết chiêm nghiệm” cho một người tài xế xe ôm đang chở tác giả đi làm.
- Cô/chú có thường xuyên nghĩ về những gì đã xảy ra trong ngày không ạ?
- Cháu đang thực hành một phương pháp hay lắm, tên là viết chiêm nghiệm. Nói đơn giản là mình sẽ dành một chút thời gian mỗi ngày/mỗi tuần để viết lại những gì đã làm. Giống như đang xem lại bộ phim về cuộc sống của mình vậy.
- Ví dụ, hôm nay cô/chú chở một khách hàng khó tính, có tranh cãi vài câu và cô/chú thấy rất khó chịu. Sau khi kết thúc cuốc xe, cô/chú có thể nghĩ về những gì đã xảy ra, về cảm nhận và cách cô/chú đã xử lý tình huống đó. Có phải vì hôm nay trời nóng quá không, hay vì khách hàng hôm trước trả tiền thiếu mình nên mình vẫn còn ấm ức? Nếu cô/chú nhận ra mình hay nóng tính khi kẹt xe, cô/chú có thể tìm cách để mình thư giãn trước mỗi cuốc xe, như nghe nhạc hoặc tập trung vào việc hít thở sâu.
- Thay vì để mọi chuyện trôi đi, thực hành này sẽ giúp cô/chú hiểu rõ hơn về suy nghĩ và cảm nhận của bản thân, lựa chọn cách phản ứng với những tình huống tương tự tốt hơn.
- Muốn bắt đầu viết chiêm nghiệm, cô/chú có thể thử:
1. Chọn một thời điểm thích hợp trong ngày, có thể là lúc đang chờ khách, trước khi bắt đầu chạy hoặc trước khi đi ngủ.
2. Tìm một nơi yên tĩnh để tập trung suy nghĩ mà không bị xao nhãng.
3. Ghi lại những suy nghĩ của mình trong điện thoại, thu âm hoặc nói to với chính mình.
- Cô/chú thấy có vẻ phức tạp không ạ? Thực ra, đây là thực hành chúng ta làm mỗi ngày và ai cũng có thể làm được. Chỉ cần kiên trì một thời gian, cô/chú sẽ thấy tâm tình của mình nhẹ nhàng, tươi tốt hơn, các mối quan hệ xung quanh cũng hài hòa hơn đó ạ.
Thay đổi bên trong
Hành trình soi vào bên trong của mình bắt đầu từ khoảnh khắc nhận quyển nhật ký mẹ tặng lúc 8 tuổi. Từ đó, viết đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của mình. Sau hơn 20 năm “nghiên cứu” về bản thân, mình nhận ra rằng quá trình chiêm nghiệm cần diễn ra liên tục suốt đời, vì thế giới không ngừng thay đổi và chúng ta cũng theo đuổi những mục tiêu khác nhau theo thời gian.
Việc chiêm nghiệm đã trở thành thói quen của mình sau mỗi sự kiện, và là một phần không thể thiếu trong quy trình làm việc và giao tiếp của mình. Ghi nhận những gì đã diễn ra và dành thời gian suy ngẫm giúp mình đúc kết những bài học cá nhân, lý giải và hiểu những lý thuyết, kiến thức, suy nghĩ của người khác theo cách của riêng mình.
Một ví dụ cụ thể là trong mỗi buổi dạy ở trường đại học, mình ghi chú lại những gì đã diễn ra, những điều mình làm tốt và cần cải thiện, phản ứng và phản hồi của sinh viên, cùng với suy tư và cảm nhận của mình về buổi học. Đó cũng là những phút giây hí hoáy ghi chú sau những cuộc trò chuyện sâu với bạn thân, với khách mời, và với những người thuộc cùng bộ lạc tâm hồn. Đến hiện tại, mình có khoảng 4-5 người vừa là bạn thân, vừa là reflection buddy – người bạn cùng viết chiêm nghiệm khi chúng mình cùng thực hành và chia sẻ góc nhìn với nhau.
Tác động bên ngoài
Tại Self Lab, chúng mình tin rằng viết chiêm nghiệm không chỉ là một hoạt động cá nhân mà còn là một hành trình cùng nhau khám phá và phát triển. Chúng mình nhìn nhận việc phát triển bản thân là một quá trình liên tục và trọn đời, và trong hành trình này, bạn đơn độc và cũng không nên đơn độc. Bạn có hệ thống thông tin, nguồn lực, và những người đồng hành đáng tin cậy để cùng bước đi.
Mình xin chia sẻ những thực hành mà Self Lab đang ứng dụng và lan tỏa đến cộng đồng.
1. Nội bộ Self Lab
- Cùng chiêm nghiệm sau một sự kiện hoặc nhìn lại một hành trình.
- Thiết kế và điều phối các buổi họp theo dòng chảy tự nhiên của quá trình chiêm nghiệm, nơi mọi người có không gian để cùng nhìn lại những gì đã diễn ra, chia sẻ suy nghĩ, cảm nhận và ý kiến cá nhân.
- Tổ chức Well-being Day để thực hành viết chiêm nghiệm và trò chuyện sâu bên cạnh những buổi họp định kỳ thuần công việc. Những buổi này không chỉ giúp các thành viên core team chia sẻ những vụn vỡ trong đời sống; đồng thời, lắng nghe và thấu hiểu nhau ở nhiều chiều kích.
2. Cộng đồng
- Đặt những câu hỏi gợi mở để các thành viên và những mối quan hệ xung quanh (gia đình, bạn bè, đối tác) mở lòng chia sẻ câu chuyện của mình (https://selflab.substack.com/p/1-nam-taro-ieu-gi-con-co-the-kha).
- Tổ chức các buổi writing circle – vòng tròn viết miễn phí, nơi cộng đồng cùng thực hành viết chiêm nghiệm và chia sẻ câu chuyện/góc nhìn của mình.
- Từ những chia sẻ chân thật của cộng đồng, Self Lab phát triển sản phẩm, chương trình và nội dung giá trị hơn để đồng hành cùng mọi người trên những giai đoạn chuyển mình.
Ứng dụng
Trong bối cảnh học tập/thực hành kỹ năng, viết chiêm nghiệm là công cụ hiệu quả để kích thích tư duy và ghi nhận thông tin/kiến thức theo cách hiểu của riêng mình. Ví dụ:
- Tham dự một sự kiện và ghi nhận những quan sát, phát hiện, bài học thu hoạch được về sự kiện đó.
- Khi học một khái niệm, hoặc đọc một bài báo gây tranh cãi, người thực hành có xu hướng chậm lại trước khi có kết luận về chủ đề. Thay vào đó, bắt đầu từ việc mô tả khách quan về sự việc, ghi nhận cảm xúc và chính kiến, thử đặt mình vào nhiều tình huống khác nhau để thấu hiểu cách nghĩ/thế giới quan của tác giả. Từ đó, vừa phát triển chính kiến, vừa trau dồi kỹ năng thấu cảm và góc nhìn đa chiều.
- Hệ thống thông tin về bài học hoặc dự án. Tham khảo trang viết của Lauren Totino, MA in Learning Engineering: https://sites.google.com/view/laurentotino.
Ngoài ra, viết chiêm nghiệm còn giúp tối ưu bài luận nộp học bổng và CV/Portofolio bằng cách giúp người thực hành nhìn lại quá trình phát triển năng lực và sự nghiệp, đánh giá mức độ phù hợp giữa kinh nghiệm, kỹ năng với một công việc cụ thể, và làm rõ lý do lựa chọn định hướng trong quá khứ – hiện tại – tương lai.
Tìm hiểu thêm
- Bài viết về Reflective Practice trên Monash University (tiếng Anh): https://www.monash.edu/student-academic-success/excel-at-writing/how-to-write/reflection/reflective-practice
- Bài viết về Reflective Writing trên Deakin University (tiếng Anh): https://www.deakin.edu.au/students/study-support/study-resources/academic-skills/reflective-writing
- Ebook “Giải mã phương pháp viết chiêm nghiệm” miễn phí từ Self Lab (tiếng Việt): https://selflab.substack.com/p/1-gui-tang-ban-ebook-giai-ma-phuong
- Những bài viết về tư duy chiêm nghiệm và thực hành viết chiêm nghiệm trên bản tin Self Lab: https://selflab.substack.com/
Về người kể chuyện
Thiên Nhi là người viết và điều phối các chương trình thực hành chiêm nghiệm, biểu đạt, phát triển năng lực liên văn hoá.
Thiên Nhi là người đồng sáng lập dự án Self Lab. Self Lab là người bạn đồng hành trên hành trình nhận thức bản thân, giúp bạn nuôi dưỡng sự thật và niềm vui sống qua từng bước chuyển mình. Self Lab cung cấp nguồn tài nguyên và hình thức hỗ trợ đa dạng, bao gồm: công cụ thực hành phản tư, bản tin với những câu chuyện thực tế, và năng lực thiết kế – điều phối không gian đối thoại theo nhóm.
– Bản tin: https://selflab.substack.com/
– Facebook: https://www.facebook.com/selflab.vn/