Thu hoạch từ xưởng “Thiết kế kiến trúc nương vào tự nhiên”.
Chủ xưởng: Trung Phạm. Thu hoạch: Khang
Tự nhiên luôn hào phóng và bao dung tất thảy với con người chính vì thế đôi lúc chúng ta quên rằng mình cần phải có sự đền đáp lại thông qua việc nghĩ đến tác động của mình trong bất kỳ hoạt động nào, dù là nhỏ nhất và bảo vệ tự nhiên để có thể tồn tại và chung sống bền vững hơn.
Kiến trúc xoay quanh câu chuyện tổ chức, sắp xếp không gian chung sống giữa con người với nhau, giữa con người với tự nhiên. Đa phần thực hành kiến trúc hiện nay mặc định lấy con người làm trung tâm mà bỏ quên câu chuyện chung sống với tự nhiên. Vậy, làm thế nào để lắng nghe nhu cầu của tự nhiên và đưa nhu cầu đó vào trong thiết kế? Làm thế nào để cách chúng ta dựng nhà, cách chúng ta sống trong một ngôi nhà có thể hòa vào dòng chảy của Sự sống xung quanh?
Trung – một kiện trúc sư – và Project Awe – dự án cộng đồng bên một cánh rừng đang phục hồi tại Mai Châu, Hòa Bình – mang tới Festival câu chuyện về cách tiếp cận Ecological Design Thinking trong quá trình từng bước học cách sống chung với nhau và với cộng đồng, tự nhiên.
Vài đúc kết quan trọng lượm lặt từ xưởng
- Tư duy Thiết kế trước giờ đặt con người làm trung tâm. Schumacher đặt tự nhiên làm trung tâm. Tự nhiên không nói tiếng người, làm sao mình nghe được? Làm sao mình nghe đúng thông điệp của tự nhiên chứ không phải tưởng tượng hão? Làm thế nào để kiến trúc hoà vào con đường xung quanh?
- Đầu: vẫn phải học, để biết về chức năng của cây, về diễn thế sinh thái. Tay: dành thời gian bên cạnh thiên nhiên. Trái tim: luôn ở đằng sau tất cả.
Câu chuyện ứng dụng của chính anh Trung ở Project Awe – dự án anh cùng một nhóm bạn đang thực hiện tại Hòa Bình
Bắt đầu từ bước quan sát toàn bộ mảnh đất và đặt câu hỏi đâu là nơi thích hợp để dựng nhà?
Các điểm đủ bằng phẳng để dựng nhà: A1 (ruộc bậc thang thoái hoá) – A2 (đỉnh đồi thấp) – A3 (đỉnh đồi cao nhất) – B1 (tháp Vinaphone). Nhóm quyết định chọn A1 vì:
- Nơi thấp nhất, dễ vận chuyển
- Nơi bị thoái hoá nhất để chăm sóc tích cực nhất cho tự nhiên ở chỗ đó
Dựng ngôi nhà đầu tiên là một ngôi nhà tre thay vì thiết kế kiên cố hơn đã phác thảo ra ban đầu vì:
- Đất có sẵn tre: Căn nhà đầu tiên dùng hoàn toàn tre hóp đá địa phương. 3 gian: ngủ, ăn uống, làm việc.
- Lỡ không ở được: yên tâm để vật liệu lại tự phân huỷ, ko có vật liệu rác
- Ban đầu vẽ nhà khung thép mái cọ vững chắc hơn, để hiên mở thì gió luà rất lạnh.
- Hành trình sống cùng tự nhiên ít nhất 1 năm đã theo dõi tất cả các mùa, để đưa ra quyết định ít sai lầm hơn
- Làm việc nhóm: đưa chức năng gì vào? Giá trị mình muốn đưa vào đây?
Ngôi nhà thứ hai: Xây nhà gỗ tránh rét mùa đông
- Kết cấu nhẹ đặt trên móng kim cương khung thép – có thể di dời được
- Gỗ tái chế mua lại từ một căn nhà cũ. Cả nhóm và TNV tham gia cùng tự làm gỗ.
- Mái lá từ cọ trồng tại địa phương
Nhà tre sau một năm bị mối, rã dần, có lần bị cháy. Thay bếp tre bằng nhà đất mái tôn. Mái tôn giúp trữ nước cho vườn vào mùa khô, giảm nước mưa xối sạt lở mùa mưa. Để làm hệ khung sắt, nhóm thu nhặt sắt cũ từ Hà Đông, chà đi, làm thẳng lại, nhổ đinh, chà xi măng cũ.
Sau hơn một năm chung sống, nhóm Project Awe quan sát được gì?
- Đất cằn ở khu người dân canh tác lâu năm
- Áp đặt ý chí trồng rừng cản trở quá trình tự hồi phục của tự nhiên
- Cây tự ái sinh cạnh cây bui (mua) – có giun dế trở lại. Tự nhiên đang có đà hồi phục dù mình không nhúng tay vào, một quá trình bí ẩn.
- “Hành trình tái sinh nào cũng mạnh mẽ, kể cả cây & người.” – Trần Văn Nương
- Khu rừng phía Bắc cây thường bị chặt trộm làm củi. Chuyện gây rừng nằm nhiều ở câu chuyện xây dựng mối quan hệ với hàng xóm, không thuần tuý là câu chuyện xã hội. Lúc đầu thì mình gay gắt, sau thì nhắc nhở, hàng xóm bớt chặt công khai.
- Sạt lở dần nghiêm trọng ở khu vực nghèo đa dạng tầng tán
- Chim chóc cần nơi cư trú an toàn
Một câu hỏi mang theo từ xưởng mời bạn cùng ngẫm
Nếu có thể để tự nhiên cất lên tiếng nói trong công việc hiện tại, bạn sẽ chia sẻ điều gì?
Bạn có thể kết nối và trò chuyện thêm với Project Awe qua Facebook hoặc Instagram.
Về chủ xưởng
Trung là kiến trúc sư quan tâm đến thiết kế bền vững, có kinh nghiệm làm việc với các dự án cộng đồng tại Việt Nam. Với mong muốn phụng sự tự nhiên trong thiết kế, Trung theo học Ecological Design Thinking (EDT) tại trường Schumacher College, UK. Hiện tại Trung sống và làm việc tại Project Awe – nơi Trung đang thực hành Permaculture Design và EDT