Diễn tập cho cuộc sống thật, trao quyền cho người yếu thế.
Sân khấu diễn đàn (Forum Theatre) là gì?
Ngày xửa ngày xưa, Tấm mồ côi cha từ bé và phải sống với dì ghẻ và em Cám. Hằng ngày, cô phải làm việc vất vả và thường xuyên chịu sự nhiếc móc của dì. Ngày hội sắp đến, dì bắt Tấm phải lựa riêng từng hạt đậu và thóc trong một rổ chung rồi mới được đi chơi. Tấm ấm ức muốn khóc.
DỪNG LẠI.
DỪNG LẠI là khẩu lệnh để bạn yêu cầu diễn viên đang diễn đoạn kịch trên dừng lại. Bạn lên sân khấu và thay thế người bị áp bức (là Tấm) hoặc thêm nhân vật mới (ví dụ bác hàng xóm, bà nội…) để thay đổi sự áp bức đang có (là việc phải lựa thóc và đậu và hành vi của dì ghẻ).
Đó là cách Sân khấu diễn đàn diễn ra. Sân khấu diễn đàn được ra đời từ những năm 1960 bởi Augusto Boal – nhà biên kịch, đạo diễn, nhà hoạt động xã hội nổi tiếng người Brazil.
Mục tiêu của Sân khấu diễn đàn là để người tham dự có cơ hội được:
- THỬ MÀ KHÔNG SỢ PHẢI TRẢ GIÁ
- Được DIỄN TẬP CHO TƯƠNG LAI nếu như tình huống ấy xảy ra thật.
Đối tượng tham gia Sân khấu diễn đàn có thể là BẤT KỲ AI – từ học sinh, sinh viên đến người lớn tuổi, ở BẤT KỲ ĐÂU – từ trong lớp học, nhà văn hoá đến đường phố. Điều quan trọng là người tham dự thấy được những góc cạnh cuộc sống của mình và cộng đồng của mình trong vở diễn ấy và sẵn sàng lên CAN THIỆP ĐỂ THAY ĐỔI.
3 nguyên tắc của sự can thiệp bạn cần nhớ:
- Không có phép màu nào xảy ra. Thay vì cô Tấm được ông Bụt màu nhiệm hiện lên cứu giúp, chính cô Tấm hoặc các nhân vật hoá thân liên quan cần lên tiếng để can thiệp.
- Không bạo lực. Bạo lực chỉ làm gia tăng bạo lực, không thể giải quyết tận gốc vấn đề.
- Không thay thế người có quyền lực, người áp bức. Vì thực tế chúng ta khó hoặc không thể thay thế họ, chúng ta cần tìm cách để có thể hoá giải và dung hoà quyền lực trong tay họ.
Vậy một buổi Sân khấu diễn đàn diễn ra như thế nào?
- Đầu tiên, khán giả được xem một vở kịch ngắn nói lên vấn đề thách thức/nhức nhối/khó khăn trong cộng đồng, xã hội.
- Kết thúc nguyên bản của vở kịch là một BI KỊCH, tại đó nhân vật chính bị áp bức, không được làm việc mình mong muốn hoặc buộc làm điều mình không muốn, dẫn đến tuyệt vọng, bần cùng hoá, thậm chí tuyệt mạng.
- Sau khi xem xong vở kịch lần 1, khán giả cùng thảo luận chuyện đã xảy ra, tại sao điều đó đã diễn ra và làm thế nào để tránh khỏi kết thúc như vậy.
- Vở kịch được diễn lại. Ở lần này, khán giả có thể hô DỪNG LẠI ở bất kỳ phân cảnh nào họ muốn và trực tiếp lên sân khấu để thử làm điều họ nghĩ sẽ tránh được kết cục bi kịch đó.
- Cứ như thế, một phân cảnh có thể lặp lại nhiều lần với mỗi khán giả khác nhau hoặc tiếp tục phân cảnh tiếp theo cho đến khi kết thúc vở kịch.
Thông thường, một chương trình Sân khấu diễn đàn sẽ diễn ra từ 2-3 vở kịch, mỗi vở kịch bao gồm phần diễn và can thiệp sẽ diễn ra trong 45-60 phút tuỳ vào điều phối của MC và thời lượng cho phép.
Tác động bên ngoài
Đọc thêm
Khi mình giảng môn Giáo dục cảm xúc cho sinh viên năm nhất Đại học Hutech, mình đã đưa Sân khấu diễn đàn vào buổi cuối cùng để mời các bạn cùng thử nghiệm. Mình chia 2 nhóm và lên can thiệp lẫn nhau. Điều tích cực và ngoài mong đợi của mình nằm ở 2 điểm:
- Các bạn sẵn sàng mang câu chuyện của chính mình và tái hiện trên sân khấu (tất nhiên, có sự góp ý của mình để câu chuyện không mang chỉ đích danh một ai mà mang tính đại diện cho một nhóm, cộng đồng).
- Các bạn dũng cảm và dừng lại liên tục với các phân cảnh có sự áp bức hoặc căng thẳng. các giải pháp sáng tạo và đúng với thế hệ của các bạn. Đồng thời, các bạn áp dụng được bài học từ môn học để ứng dụng 1 phần trong quá trình thử nghiệm giải pháp của mình.
Chuyển hoá bên trong
Đọc thêm
Trong một phiên Sân khấu diễn đàn, câu chuyện kể về xung đột giữa người ba và người con, khi người con muốn theo ngành nghệ thuật còn người ba muốn con theo quân đội để nối nghiệp gia đình. Mình đã lên can thiệp trong một phân cảnh người con mời ba mẹ đến tham dự lễ tốt nghiệp cấp 3 của mình.
Mình chọn lên trước toàn trường hát một bài và sau đó bày tỏ mong ước ca hát của bản thân với ba mẹ đang ngồi ở dưới. Ngay trong khoảnh khắc nói ra đó, mình thấy vỡ oà vì cảm giác được nói ra điều đã đè nén lâu nay.
Dù chưa biết ba mẹ phản ứng ra sao, nhưng sự dũng cảm bên trong mình đã tăng lên nhiều bậc. Mình nhận ra sức mạnh của Sân khấu diễn đàn nằm ở chỗ, cho phép mình được thử, thử sai mà không sợ phán xét hay phải trả giá bằng bất kỳ điều gì.
Ứng dụng khác
Bối cảnh và vấn đề:
- Gia đình: các mâu thuẫn liên thế hệ, bạo hành gia đình, vợ chồng, con cái…
- Trường học: các khó khăn học tập, mối quan hệ bạn bè, thầy cô, phụ huynh, lãnh đạo,…
- Thôn xóm, đoàn hội: các mâu thuẫn trong cộng đồng, các vấn đề cần giải quyết mà muốn giải pháp của tập thể…
- Xã hội: các vấn đề về LGBTQ+, bạo lực mạng, phân biệt đối xử, quấy rối tình dục,…
Tìm hiểu thêm
Về người kể chuyện
Mình là Quách Duy Chung, hiện là giảng viên, người điều phối, phát triển văn hoá tổ chức dựa trên nền tảng well-being và mindfulness.
Trong hành trình thực hành mindfulness và khám phá các loại hình nghệ thuật ứng dụng như chuyển động, vẽ, sân khấu,… mình bắt đầu hiểu sâu hơn về thế giới bên trong mình và cho phép sự hoà hợp với thế giới bên ngoài được diễn ra một cách tự nhiên. Mình đã có gần 5 năm làm các vị trí liên quan đến con người và tác động đến con người từ cấp độ cá nhân đến tổ chức.
Các công việc đã và đang thực hiện:
- Sáng lập dự án Self-dating/Hẹn hò tự thân hướng đến khơi dậy và nuôi dưỡng lòng tự thương mình thông qua nghệ thuật và mindfulness.
- Giảng viên bộ môn Giáo dục cảm xúc tại Đại học Hutech
- Tập huấn viên Sân khấu diễn đàn được chứng nhận bởi London’s Pan Intercultural Arts và Life Art Vietnam
- Gần 5 năm làm việc về Phát triển văn hoá tổ chức và phụ trách Văn hoá hạnh phúc tại Biti’s/HappyBiti’s