Phương pháp vòng tròn giúp ta biến các cuộc gặp gỡ thường ngày thành những cơ hội tương tác nhân văn. Ở đó, mỗi thành viên cảm thấy an toàn để lên tiếng, kết nối với con người của nhau và đồng kiến tạo hành động có ý nghĩa.
Vòng tròn ra đời từ đâu?
Vòng tròn là cách cha ông ta vẫn thường quây quần. Họ ngồi lại bên đống lửa để trao truyền tri thức, kinh nghiệm sống qua việc kể chuyện. Hình ảnh cả gia đình quây quần vừa kể chuyện vừa chuẩn bị các món ăn trong đám cưới, đám hỏi, đám giỗ cũng phản ánh tinh thần “góp gạo thổi cơm chung” của vòng tròn.
Mời bạn tưởng tượng những lúc gia đình, họ hàng ngồi uống chè, ăn kẹo lạc, tâm tình cho nhau nghe. Mọi người chậm rãi, thư giãn, buông lỏng sự phòng vệ của bản thân. Người ta có thể kể chuyện cuộc đời họ, về những niềm vui trong cuộc sống, về những vất vả khó nhọc đời thường. Kể cả khi đó là những người vừa mới gặp, câu chuyện bên ly chè có thể giúp mọi người xích lại gần nhau, hiểu thêm về cuộc sống của nhau.
Lý tưởng nhất là mỗi người được kể chuyện đời họ mà không bị ai ngắt lời hay xen ngang. Người nghe chỉ dành cho người kể sự chứng kiến, tôn trọng và sự tò mò về con người đang ngồi trước mặt. Không ai thấp kém hay ưu thế hơn ai trong vòng tròn, mọi người đều có sự tự do biểu lộ những điều chân thật từ đáy lòng.
Làm thế nào để mở ra một vòng tròn?
Phương pháp vòng tròn đúc kết những yếu tố cốt lõi để tạo ra không gian an toàn cho bất kỳ một cuộc gặp gỡ nào. Phương pháp vòng tròn giúp mọi người có thể đóng góp ý kiến cho một câu hỏi hay một vấn đề có ý nghĩa với tập thể.
Một vòng tròn chính thức được khởi xướng bởi một ý định. Ý định giúp mọi người biết được họ đến vòng tròn với mục đích gì. Họ được chọn lựa tham gia hay không tham gia vòng tròn.
Khi mọi người ngồi thành vòng tròn, vùng trung tâm sẽ đại diện cho tâm điểm của nhóm. Nếu coi vòng tròn như một bếp lửa trại, thì trung tâm năng lượng chính là ngọn lửa. Một trung tâm về mặt thị giác giúp giữ vững năng lượng trong vòng tròn. Đó là nơi mà người tham gia có thể hướng ánh nhìn vào để tái tạo sự tập trung của mình.
Trong vòng tròn, chúng ta tập nói với sự để tâm. Ta chia sẻ những trải nghiệm của chính bản thân mình. Khi một người nói, những thành viên còn lại tập lắng nghe với tất cả sự chú tâm.
Các vai trò trong vòng tròn
Vòng tròn thường có người điều phối và người bảo hộ.
Người điều phối là người đưa ra lời mời ban đầu để mọi người cùng tham gia vòng tròn. Người điều phối chuẩn bị không gian để đón mọi người cùng tham gia. Họ cũng giúp xác định phạm vi của cuộc trò chuyện.
Người bảo hộ sẽ cùng người điều phối điều tiết nhịp độ và giữ độ tập trung của vòng tròn. Người bảo hộ nhắc nhớ mọi người chăm sóc cho nhu cầu của chính mình và nhu cầu của tất cả mọi người trong vòng tròn.
Dù có vai trò nào đi nữa, mọi người trong vòng tròn đều được chia sẻ lòng mình.
Tác động bên ngoài
Câu chuyện của Tân
Mình thực hành vòng tròn trong các nhóm mình làm việc chung tại trường Đại học Y Dược TPHCM. Mình hay chọn một cây bút hay đồ vật bất kỳ để làm “vật nói”. Ai cầm vật nói thì người đó được tất cả chăm chú lắng nghe, không ngắt lời. Mình hay nhắc một cách vui đùa là: “Mời mọi người cứ nghe thôi, muốn nói gì thêm thì phải xin phép”.
Dần dần, mọi người nghe một cách chú tâm hơn, cũng bớt việc đưa ra nhận xét hay lời khuyên. Mình không chắc mọi người đã có sự thay đổi và duy trì được nó. Tuy vậy, mấy lúc mình có dịp ngồi cùng, mình nhận ra mọi người lắng nghe nhau nhiều hơn. Mọi người cũng bắt đầu hỏi người nói xem họ có cần gì không, trước khi đưa ra lời khuyên hay giải pháp.
Câu chuyện của Phương
Phương pháp Vòng tròn đang được đội ngũ Tròn Lành ứng dụng vào nhiệm vụ đồng kiến tạo & xây dựng cộng đồng phụ nữ Lean In Vietnam, nhằm tạo ra một môi trường nâng đỡ và hỗ trợ cho sự phát triển và well-being của phụ nữ Việt. Hàng tháng, các vòng tròn Lean In Circle được khởi xướng bởi các Circle Leader với các chủ đề dành riêng cho chị em phụ nữ như Kiệt sức nơi làm việc; Nuôi dưỡng lòng trắc ẩn tự thân; Đồng tiền hạnh phúc; Làm bạn với bản thân; Tình yêu đôi lứa; Tính nữ trong công việc…..
Một số chị em sau quá trình đào tạo và thực hành trở thành Circle Leader trong cộng đồng Lean In đã chia sẻ:
– Ở nơi đây, mình được truyền cảm hứng rất nhiều từ những người em, người chị, người bạn đã sống và cống hiến hết mình, không phí hoài phút giây nào. Chúng mình không phải là siêu nhân, chắc chắn, chúng mình là những người phụ nữ rất bình thường nhưng vì có nhau mà trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình. – Chị Phượng Ngô, Graphic Designer
– Mình rất thích cách tiếp cận của Lean In Vietnam – gần gũi và ấm áp. Mình nhận được nhiều giá trị như tự tin trong việc chia sẻ, nhận được sự nâng đỡ từ các chị em cùng với các cơ hội hợp tác cùng nhau. – Chị An Võ, Career Reinvention & Well-being Coach
– Bản thân Anh đã trải qua khóa tập huấn Lean In Circle Leader và cảm thấy rất align với giá trị bản thân và trân trọng cảm giác được thuộc về, được học hỏi cũng như được cổ vũ bởi hội các chị em dám nghĩ dám làm, mặc kệ sợ hãi hay sự không hoàn hảo. Đó là một bầu không khí lành mạnh, nâng đỡ, học hỏi từ nhau. Không hề có sự ganh đua hay tiêu cực mà chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy ở một số mô thức “”nhóm nữ””. – Chị Anh Bùi, người viết tự do và thực hành trắc ẩn.
Chuyển hoá bên trong
Câu chuyện của Tân
Thông qua quá trình thực hành, mình xây dựng được niềm tin rằng: Mỗi người đều đang chăm sóc tốt nhất cho chính họ. Mình không cần phải sửa chữa hay cho bất kỳ lời khuyên nào. Niềm tin này thay đổi rất nhiều những cuộc trò chuyện của mình với mọi người xung quanh.
Trước đây, mình luôn có tâm thế là suy nghĩ giùm người kia những giải pháp khả thi. Lúc nào mình cũng trong tinh thần là người đó kể với mình vì muốn hỏi mình cách giải quyết. Tuy nhiên, khi thực hành lắng nghe chỉ để nghe và giữ niềm tin vào bạn mình, bạn mình kể được nhiều hơn. Khi không kể nữa thì hai đứa im lặng.
Mình đã có thể hỏi bạn: “Em có cần chị chỗ nào không?”. Và bạn trả lời “Dạ, ngồi vậy thôi.” Đó là lúc mình nhận ra rất rõ ràng rằng: Mọi người kể chuyện cho mình nghe cũng chỉ để kể chuyện thôi. Cái mình có thể làm tốt nhất là lắng nghe chú tâm với tất cả niềm tin vào người bạn đó.
/
Câu chuyện của Phương
Qua rất nhiều vòng tròn, mình đã dám lên tiếng trong không gian nhóm lớn về nhu cầu của bản thân. Mình học được cách kiên nhẫn lắng nghe những nỗi khổ, niềm đau, những cảm xúc khó & nhu cầu của người khác.
Công việc điều phối vòng tròn cho mình cơ hội tiếp xúc với nhiều người từ trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ, người trung tuổi, người có tổn thương, v.v. Nhờ đó, mình có góc nhìn đa chiều hơn và biết cách thấu cảm với các hoàn cảnh khác nhau. Trong một lần làm chương trình, mình có phán xét nổi lên với một người tham gia có tổn thương tâm lý: “Sao bạn này cứ nói không ngừng nghỉ ấy nhỉ?” Mình đã dặn lòng, nhắc bản thân chậm lại, biến đánh giá này thành sự tò mò. Mình dành thêm thời gian với bạn để khám phá xem: Liệu còn điều gì ẩn dưới người bạn này mà mình chưa biết?
Mình kiên nhẫn mời gọi những câu hỏi để bạn ấy có thể chia sẻ hết những sở thích, nguyện vọng và cả những nỗi chất chứa trong lòng. Bạn ấy có những khúc mắc với cách nuôi dạy của cha mẹ, cảm thấy bất lực với những dịch vụ tâm lý mà bạn ấy tìm đến ở trường. Mình nhận ra bạn ấy rất cần có người lắng nghe và hiểu cho những điều bạn ấy đã trải qua.
Qua câu chuyện này, mình thấy rằng đằng sau một con người là rất nhiều điều phức tạp mà ta khó lòng có thể hiểu ngay được. Bối cảnh gia đình, quá trình lớn lên, môi trường giáo dục, bạn bè & hệ thống xung quanh…. ảnh hưởng tới cách tư duy, hành xử của một con người vì thế ta không nên vội vàng đánh giá một người từ bề ngoài hay cách họ đối xử với ta. Và thực hành vòng tròn luôn nhắc mình quay về với sự lắng nghe chú tâm và tôn trọng sự toàn vẹn của người mình đang trò chuyện.
Ứng dụng khác
Phương pháp này có thể được sử dụng trong các bối cảnh sau:
- Các chương trình, workshop, training: mời gọi sự tham gia & chia sẻ của người học.
- Trường học: xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, góp phần giảm bạo lực học đường, và tạo dựng bầu không khí hòa ái giữa các em học sinh.
- Tổ chức: khi cần có các hoạt động team-building, team-bonding, vòng tròn đóng góp một không gian chia sẻ và kết nối nhân sự trong đội nhóm, công ty.
- Gia đình: khi các thành viên cần có không gian chậm rãi, trong bữa ăn hay trên bàn uống trà để chia sẻ về những khía cạnh thường nhật (cảm xúc trong ngày, vui buồn, chuyện đi học/đi làm…)
Phương pháp vòng tròn được sử dụng như một hình thức giao tiếp khác đi cách mà mọi người vẫn quen dùng. Phương pháp giúp mỗi người được trao quyền một cách ý nghĩa nhất. Mỗi người được cùng tham gia vào vấn đề mà họ quan tâm khi ngồi trong vòng tròn.
Tìm hiểu thêm
[1] Sổ tay về Phương pháp vòng tròn, Christina Baldwin & Ann Linnea, được dịch bởi Mạng Lưới Tròn Lành Việt Nam
[2] Orang Asli – Câu chuyện về Bộ lạc không có động từ “to be” và Văn hoá trừng phạt
[3] Chăm mình chăm người trong vòng tròn
[4] Phương pháp Vòng tròn – Mạng Lưới Tròn Lành Việt Nam
Về người kể chuyện
- Nguyễn Thị Minh Tân – Bác sĩ nhi khoa
- Bùi Mai Phương – Điều phối viên và Quản lý vận hành tại Tròn Lành Việt Nam. Tròn Lành Việt Nam ra đời với sứ mệnh lan tỏa các không gian đối thoại an toàn, kết nối và đồng kiến tạo thông qua Phương pháp vòng tròn, ứng dụng tại các bối cảnh gia đình, trường học, tổ chức và cộng đồng.