Nhìn lại lời nói, suy nghĩ, hành động của mình trong quá khứ, để sửa đổi và bắt đầu lại trong mối quan hệ giữa mình với người khác. 

Làm Mới là làm gì?

Một vòng tròn Làm Mới sẽ có một người điều phối để dẫn dắt tiến trình gồm 4 bước. Ở mỗi bước, lần lượt từng người sẽ chia sẻ khi họ sẵn sàng muốn nói. Khi họ nói, tất cả mọi người sẽ nghe và không phản hồi lại ý kiến của họ.

– Bắt đầu bằng việc cùng thở với nhau trong vài phút để hiện diện cùng nhau. Và tiếp theo:

– Bước 1 – Tưới hoa:  Chia sẻ những điều tốt đẹp mà mình thấy. 

– Bước 2 – Bày tỏ sự hối tiếc: Nói lời xin lỗi với những ai mà ta đã lỡ làm tổn thương.  

– Bước 3 – Bày tỏ khó khăn của chính mình: Bằng những lời nói chân thành, chúng ta nói cho người kia biết về sự thật rằng họ đã làm tổn thương ta như thế nào. 

– Bước 4 – Lắng nghe sâu: Lắng nghe với sự chú tâm và tình thương để mời gọi và cho phép người kia nói hết những tiếng lòng trong họ. 

– Kết thúc bằng một phút hoặc một hoạt động tĩnh lặng cùng nhau.

Câu chuyện tác động

Xanh Shop hiện nay là nơi hội tụ của những người thực hành lối sống và lối canh tác nương tựa tự nhiên. Xanh từng làm vai trò thu mua, phân phối nông sản, nhưng hiện nay chỉ còn có vai trò là một trang thông tin trực tuyến được vận hành nhờ tinh thần tình nguyện. Lúc đó, khoảng 10 nhân viên của Xanh đều tham gia vòng tròn Khởi Đầu Mới được tổ chức hằng tuần. Xanh Shop đã áp dụng thực hành này để giải quyết mâu thuẫn và xây dựng sự thấu hiểu, gắn kết trong tổ chức.

1/ Chuẩn bị tâm thế sẵn sàng:

Đầu tiên và rất quan trọng là chuẩn bị cho các bạn sự sẵn sàng cùng nhau thực hành Khởi Đầu Mới. Tâm thế của sự sẵn sàng là tâm thế mình thực sự muốn học nó, muốn dùng nó để giải quyết mâu thuẫn với thiện chí và nỗ lực để hiểu nhau.

Và sau đó, là mình sẵn sàng với việc thực hành nó thường xuyên, mỗi ngày. 

Tại Xanh Shop, có những thực hành, văn hóa của tổ chức được xây dựng trước đó đã góp phần chuẩn bị cho tâm thế sẵn sàng này, như là:

– Hằng tháng, các bạn nhân viên có một buổi trò chuyện 1-1 với quản lý. Ở buổi đó mỗi người sẽ được nói ra điểm nào mình hài lòng và không hài lòng, những điểm nào mình gặp thuận lợi, khó khăn để cùng nhau tháo gỡ. Đó cũng là dịp để mình khơi gợi ra các góc nhìn thấu hiểu nhau với mỗi bạn, để nhận biết rằng sâu bên trong mình đều thương quý nhau.

– Hằng tuần, Xanh Shop dành 1 buổi chiều thứ 6 – 10% quỹ thời gian làm việc (được trả lương) cho nhân viên để kiến tạo không gian cảm xúc. Đây cũng là khoản thời gian cố định hằng tuần để cùng nhau thực hành công cụ Khởi Đầu Mới. 

2/ Thực tập các kỹ năng khác để có thể tham gia được tiến trình Khởi Đầu Mới hiệu quả:

– Kỹ năng nghe: Mình cần đánh giá xem mình đang lắng nghe ở cấp độ nào để thực hành kỹ năng lắng nghe. Mình nghe làm sao cho ra được tiếng lòng và nhu cầu của người ta, vì với nhiều người họ không nói ra được nhu cầu của chính mình.

– Kỹ năng nói: nói như thế nào để khơi được lòng trắc ẩn, chứ không phải lửa cháy đổ dầu thêm hay khơi lên lòng sân của người ta. Mình tập nói làm sao để người ta hiểu được tiếng lòng và nhu cầu của mình. Các nhu cầu căn bản đều có tính phổ quát và dễ đồng cảm. Điểm bất đồng thường nằm ở các lời nói/hành động mà mỗi người cụ thể hoá nhu cầu của mình.

3/ Những yếu tố tạo nên sự thành công trong thực hành công cụ này ở Xanh Shop:

Công cụ Khởi Đầu Mới đã tương trợ cho việc hóa giải các mâu thuẫn và gắn kết trong Xanh Shop. Để có được kết quả tích cực này, tụi mình cũng đã rất nỗ lực thực hành nhiều việc khác để trợ lực cho việc này, như là: 

– Sử dụng công cụ xuất phát từ nhu cầu và hiểu được ý nghĩa cốt lõi của nó: 

Khi nhận thấy tổ chức có những mâu thuẫn, mình đã đi tìm và lắng nghe giải pháp gợi ý từ các nơi. Khi thấy có bên áp dụng hiệu quả, mình muốn thử mang về và thực hành cùng nhau. Nên việc sử dụng công cụ này thực sự xuất phát từ nhu cầu nội tại của tổ chức. 

Hơn nữa, khi tìm hiểu và áp dụng, mình nhận biết đây không chỉ là công cụ với các bước 1, 2, 3, 4, mình thực sự hiểu ý nghĩa cốt lõi của nó là xây dựng tình yêu thương và nhìn lại, thay đổi và chuyển hóa chính mình từ đó thay đổi, làm mới mối quan hệ. 

– Sự ưu tiên dành thời gian: 

Xem đây là một việc quan trọng và chính thức của tổ chức được thực hiện vào chiều thứ 6 hằng tuần. 

– Nuôi dưỡng một không gian cho tình thương và lòng trắc ẩn: 

Trong các trao đổi, đối thoại trong tổ chức, mình luôn cùng mọi người nhắc nhở nhau suy nghĩ “”suy đoán vô tội”. Tức ai đó làm điều gì khiến mình thấy khó chịu thì việc đầu tiên cần làm là hãy nghĩ rằng không phải người ta cố tình làm cái đó với mình, người ta không nhắm vào mình để làm cái đó. 

Một trong những giá trị được tổ chức hướng đến đó là tình thương giữa mọi người với nhau, mặc dù đôi khi có những mâu thuẫn giữa các thành viên nhưng mà từ sâu bên trong các bạn vẫn thương nhau. Trên bề mặt có thể có những va chạm góc cạnh với nhau nhưng ở sâu bên dưới là các bạn thương nhau thật. Khi mình cảm thấy mình không kiên nhẫn đủ với ai thì có nghĩa là mình không có thương người ta đủ. Vì vậy, các thực hành của tổ chức là để cùng nhau nuôi dưỡng tình thương bên trong mình, và từ đó những mâu thuẫn kia sẽ dần được giải quyết.

– Xây dựng một môi trường của những người có cùng giá trị và bình đẳng: 

Một bạn khi gia nhập Xanh Shop là vì bạn đó chia sẻ cùng những tầm nhìn và giá trị với mình, với nhau. Và những giá trị đó được tổ chức và mỗi cá nhân cùng nỗ lực thực tập mỗi ngày. Do vậy, khi mình và các bạn cùng làm việc và chia sẻ, thực hành những giá trị đó với nhau mỗi ngày, thì mối quan hệ giữa mình và các bạn không còn là mối quan hệ giữa sếp với nhân viên nữa mà là mối quan hệ của những người đồng hội đồng thuyền. Ranh giới được xóa nhòa và mình có thể chia sẻ bày tỏ với nhau nhiều điều.

– Giữ mô hình tổ chức ở quy mô nhỏ: 

Đất nào thì cây nấy. Nếu muốn cây tình thương mọc ở cái đất mà mình không gieo trồng tưới tẩm tình thương thì nó sẽ không lên. Một trong những lý do Xanh Shop được giữ ở quy mô nhỏ dưới 10 người là bởi vì mình muốn mình có thời gian và không gian cho việc tưới tẩm này. Nếu như mình chọn đi theo hướng tăng trưởng tối đa thì mình sẽ không bao giờ dám dành ra 10% thời gian cho một chuyện mà người ta thấy không ra một hiệu quả kinh tế nào cả (về mặt ngắn hạn). 

Và vì ở quy mô nhỏ, nên mình có thể tham gia đồng hành với các hoạt động của tổ chức. Mình ở trong vai trò điều phối các buổi thực hành Khởi Đầu Mới, các buổi trò chuyện giữa các cá nhân với nhau và giữ cho nó đúng tinh thần (mà không biến thành cuộc đấu tố). Cùng nhau xem xét và điều chỉnh, học tập cách nói và nghe với sự thật và tình yêu thương.  

Tác động

Các bạn trong Xanh Shop thực hành cùng với nhau 2 kỹ năng này mỗi tuần. Và thực hành hằng ngày chứ không chỉ thực hành trong các buổi họp. Mối quan hệ trong tổ chức cũng tích cực dần lên.

Cá nhân chị vẫn dùng nó khi cần. Khi mới lập gia đình, chị thực hành công cụ này với chồng hàng tháng, sau một năm thực hành thì thấy không cần thiết làm hằng tháng nữa nên chỉ thực hành khi nào thấy cần, hoặc thực hành không cần đi theo đủ 4 bước. Khi đã hiểu nhau rồi thì mình không cần bước ba nữa đâu. Và khi mình đã quen với những thực hành này rồi thì công cụ sẽ trở thành một lối sống, một lối nghĩ, một lối hành xử về giao tiếp.

Với những người đã rời khỏi Xanh thì mọi người đều nói công cụ đó giúp mọi người trong việc hóa giải những mối quan hệ khác nữa như gia đình, vợ chồng, con cái, người yêu, bạn bè.

Ứng dụng khác:

Làm Mới trong gia đình: 

Bạn có thể sử dụng để bày tỏ và xây dựng sự gắn kết trong mối quan hệ giữa bạn và ba mẹ; anh chị em; với vợ/ chồng mình; với con cái. Mình có thể làm 1-1 với 1 người hoặc làm cùng lúc với tất cả thành viên trong gia đình.

Làm Mới tại nơi làm việc 

Bạn có thể sử dụng để hóa giải mối quan hệ của các cá nhân trong tổ chức giống Xanh Shop

Tại nơi mình sinh sống: với hàng xóm của mình, khu phố…

Công cụ này có thể sử dụng:

– Khi mình gặp vấn đề, căng thẳng trong mối quan hệ và cần giải quyết.

– Hoặc, mình dùng để phòng ngừa, để giữ gìn và xây dựng.

Lưu ý khi dùng công cụ Làm Mới

Tuy nhiên, khi mình muốn đưa vào những thứ vô hình như công cụ này hay sâu hơn là phát triển được cái thấu cảm với nhau thì có những thứ hữu hình cũng cần được thay đổi. Với Xanh Shop, những thứ hữu hình là thực phẩm để truyền tải giá trị vô hình đến người tiêu dùng và nông dân; hữu hình là mối quan hệ bình đẳng trong tổ chức thay vì mô hình cấp bậc quá cao giữa mọi người để truyền tải giá trị về đồng lòng, bình đẳng với nhân viên. Những điều hữu hình cần tương xứng với những điều vô hình mà mình tin, mình nói, mình làm.

Trong quá trình thay đổi, mình có thể tự hỏi rằng có khi nào mình muốn nhiều thứ quá hay không? Mình vừa muốn giữ thói quen cũ của mình nhưng mình vừa muốn sự đổi mới? Với chị, đất nào thì cây nấy. Nếu như mình muốn đất trồng được cái cây A đó thì mình phải rời khỏi cái mảnh đất chỉ trồng được loại B thôi. Nếu mình muốn nuôi dưỡng sự yêu thương thì mình phải thực sự tưới tẩm, làm đất cho sự yêu thương. Đấy cũng là sự sẵn sàng và dũng cảm thay đổi của chính mình.

Và dù mình thường áp dụng công cụ này trong mối quan hệ với ai đó, nhưng đây thực sự là hành trình để mình hiểu mình, sáng rõ về phía mình trước tiên. Nhận biết rằng cái nút thắt nằm ở chính mình: Hệ thống phải bắt đầu từ mỗi cá nhân. Mỗi khi mình nổi lên một ý nghĩ tiêu cực thì mình hãy gửi đến cho người ta một lời tốt lành, và mình thật tâm mình mong người ta bình an và hạnh phúc. Đó là thời điểm mình thấy mình nới lòng mình được ra một chút.

Về người kể chuyện

• Chia sẻ của chị Hằng Mai – người sáng lập Xanh Shop
• Hướng dẫn thực hành Khởi Đầu Mới của Làng Mai