Play for Peace là một phương pháp tổ chức trò chơi mở không gian an toàn cho tất cả người tham gia cùng tận hưởng niềm vui, sự gắn kết và hoà hợp của những trò chơi lành mạnh.
Sân chơi Hòa Ái (Play for Peace) là gì?
Play for Peace là một cộng đồng gắn kết bằng ước mong nuôi dưỡng giá trị hoà bình cho trẻ em hiện tại và cả thế hệ tương lai. Ước mơ này được cụ thể hoá thành phương pháp tổ chức vòng tròn Play for Peace, mở không gian an toàn cho tất cả người tham gia cùng tận hưởng niềm vui, sự gắn kết và hoà hợp của những trò chơi lành mạnh.
Các buổi chơi Play for Peace được khởi xướng và giữ nhịp bởi Play for Peace Facilitator. Các buổi chơi đặc biệt thiết kế trên nền tảng của giá trị hoà bình cốt lõi, nhằm tạo ra môi trường an toàn cho mọi người mọi lứa tuổi có thể trải nghiệm niềm vui của việc chơi đùa cùng nhau.
Khởi nguồn từ câu chuyện hai người sáng lập trăn trở về câu chuyện bạo lực học đường ở Mỹ, họ nhìn thấy những xung đột đứt gãy và đặt câu hỏi, có cách nào để chuyển hóa bạo lực, nuôi dưỡng cảm nhận an toàn, cảm giác thuộc về, nâng đỡ giữa các học sinh không. Lúc đó họ nhận ra các sân chơi, trò chơi là 1 trong những không gian và phương pháp tạo ra sự thoải mái, thư giãn, thúc đẩy tương tác giữa các bên. Chính vì vậy, Play for Peace thường được tổ chức ở những nơi đang diễn ra mâu thuẫn, xung đột như các vùng chiến sự, tị nạn, khu ổ chuột, vùng nhiều bạo lực, bạo động, với chủ đích nhằm chuyển hóa bạo lực thành sự thấu hiểu, hòa bình.
Hình: Một buổi chơi tại Srilanka
4 bốn giá trị cốt lõi của Play for Peace
4 bốn giá trị cốt lõi của Play for Peace để thúc đẩy giá trị Hòa bình (peace) và chuyển hóa bạo lực là:
- An toàn (Safety)
Tất cả các trò chơi được thiết kế để đảm bảo an toàn cho người tham gia, không chỉ về thân thể mà còn về tinh thần, mối quan hệ xã hội và cảm xúc của họ. Yếu tố này đặc biệt quan trọng khi tổ chức Play for Peace ở những nơi có bạo lực. Người điều phối đóng vai trò quan trọng trong việc quan sát và đảm bảo mọi người tham gia cảm thấy an toàn, được tôn trọng.
Một hoạt động mình luôn bắt đầu trong các phiên chơi là chia sẻ với người tham gia về mức độ 3 vùng xanh – vàng – đỏ:
- Vùng xanh: là vùng thoải mái, thư giãn
- Vùng vàng: là vùng hào hứng, trải nghiệm, sẵn sàng muốn thử một chút
- Vùng đỏ: là vùng căng thẳng, tê liệt.
3 vùng này luôn hiện diện xuyên suốt trong tiến trình chơi. Với những phiên vùng đỏ dù chỉ có một người đang ở, mình sẽ cân nhắc để đổi sang cách tiếp cận hay dạng thức chơi khác, rồi kiểm tra lại một lần nữa trong giữa buổi hoặc khoảng 2/3 buổi, để xem có sự biến đổi nào của người chơi không. Đôi khi bắt đầu thực sự đi vào phiên chơi, người đó cảm thấy dần thoải mái thì vùng đỏ sẽ chuyển xuống vùng vàng hoặc ngược lại. Tiến trình kiểm tra này cần diễn ra liên tục và người điều phối cần lắng nghe, tôn trọng người chơi.
- Vui vẻ (Fun)
Tất cả các trò chơi hướng đến sự thả lỏng, thư giãn, tiếng cười, thử nghiệm.
- Bao gồm (Inclusion)
Các trò chơi hướng đến xây dựng tinh thần bao trùm, tinh thần hiểu nhau.
Khi thiết kế của trò chơi, cần đảm bảo rằng không ai bị loại trừ ra khỏi tiến trình chơi đó. Một số trò chơi được thiết kế chủ đích để người tham gia nói lên phần đặc điểm riêng của mình và cho thấy sự hòa hợp chung với nhóm. Nếu trong nhóm có các bạn khuyết tật, yếu thế,… thì yếu tố này cần được cân nhắc và đặt lên trên.
- Hợp tác (Corporation)
Một trong những yếu tố của chuyện vui là cảm giác đạt được một điều gì đó. Các trò chơi thông thường hiện cũng đang ẩn chứa đứt gãy, xung đột, và cảm giác đạt được được đưa ra dưới dạng cạnh tranh, người này hơn người kia, để đạt được điều này thì tôi cần hạ gục bạn. Ở Play for Peace, việc chơi vẫn bao gồm việc đạt được một điều gì đó, nhưng sẽ nhấn mạnh đạt được một điều gì đó cùng nhau. Ví dụ giải một bài toán, giải quyết vấn đề nào đó cùng nhau,…
Điều quan trọng nhất là để sự đặc biệt riêng biệt của mỗi người được xuất hiện, được tôn trọng và đón nhận. Trong sự đặc biệt riêng biệt đó, ta biết cách làm sao để hợp tác, để đạt được một mục tiêu chung bằng cách chơi cùng nhau.
Ví dụ:
Trò chơi Kéo Búa Bao thường là người này thắng hoặc là người kia thua. Để chuyển hóa thành Trò chơi Hòa Ái, thì cũng vẫn là Kéo Búa Bao nhưng sẽ thay đổi luật chơi thành khi 2 người ra giống nhau là cả 2 sẽ cùng thắng.
Hoặc có thể đổi thành trò Finger Count – Đếm ngón tay, theo kiểu mỗi người ra một số, mục tiêu là làm sao để tổng số ngón tay của 2 người chơi đưa ra phải bằng 10. Trò chơi sẽ tiếp diễn cho đến khi cả 2 người ra một con số tổng bằng 10 thì sẽ thắng.
Tức là, có sự đổi trục giữa việc tôi thắng bạn – thành tụi mình CÙNG THẮNG, CÙNG NHAU ĐẠT ĐƯỢC.
Hình: Một buổi chơi tại một trường học ở Việt Nam
Hành trình thực hành Play for Peace
Lần đầu tiên mình biết đến công cụ là bắt đầu từ năm 2012, khi tham gia khóa đào tạo về Play For Peace do anh Agyat và chị Swati dẫn đắt. Khi đó mình còn đang là sinh viên, thường hay tham gia các hội nhóm sinh viên mà ở đó thường tổ chức các trò chơi tập thể, ai thua sẽ trở thành trò cười cho những người khác. Việc chơi sẽ mang tính chất là thắng thua qua lại, giành giật. Lúc đó mình đã thấy lấn cấn và nhiều lúc biết là mình không thích thôi, chứ không nghĩ sâu xa nhiều.
Chỉ đến khi được học về Peace Education, khái niệm về CHƠI với mình được lật lại. Lúc đó mình biết là, hóa ra mình đã không cảm thấy an toàn khi chơi những trò chơi thuở trước. Bởi khi chơi những trò chơi này, niềm vui đến từ sự hả hê khi làm cho một ai đó bị cảm thấy xấu hổ, mà không hề nghĩ đến việc người bị thua, người bị trở thành trò cười đó họ cảm thấy như thế nào.
Khái niệm về trò chơi hòa bình lần đầu tiên xuất hiện, cho mình biết là, mọi người vẫn có thể vui mà không cần thiết phải hạ nhục hay cười cợt một người nào, và không một ai trong cuộc chơi phải cảm thấy xấu hổ hay không an toàn. Việc chơi rất nhẹ nhõm, không phải căng thẳng phải chứng minh mình là giỏi, mình hơn người.
Chuyển hoá bên trong
Đọc thêm
– Nuôi dưỡng mối quan hệ với người bạn cặp đôi:
Chơi việc CHƠI của mình biểu hiện nhiều nhất là với người yêu, điều này làm cho mối quan hệ bọn mình trở nên nhẹ nhõm và có nhiều tiếng cười hơn. Nó cũng giúp nuôi dưỡng sự an toàn của 2 người với nhau. Mình có cảm giác đứa nhỏ bên trong cả 2 được đùa giỡn, được đón nhận. Đồng thời củng cố thêm sự tin cậy, an toàn, đặc biệt khi đối diện với những chủ đề khó, cảm xúc khó, hay những câu chuyện cần nghiêm túc ngồi xuống bày tỏ với nhau thì cả hai không còn cảm giác bị căng thẳng.
Việc chơi này giúp tụi mình hình thành và nuôi dưỡng tinh thần tình bạn. Mình cảm giác đó là những khoảng thở cho cả mình và mối quan hệ.
Với Play for Peace, tinh thần vui chơi ở góc độ câu chuyện Chung Sống, là vùng đệm để những phần thoải mái thư giãn, hay những ngạc nhiên bất ngờ của mình và người khác được gặp nhau.
– Chuyển hóa những khó khăn trong mối quan hệ với đồng nghiệp cấp trên, trở thành mối quan hệ thả lỏng và thấu hiểu nhau hơn.
Hiện mình đang làm việc trong một doanh nghiệp có chủ đích kiến tạo văn hóa Playful Work. Trong bất cứ một cuộc họp, hay trong các buổi reflection hàng tháng-hàng quý của team, sẽ luôn có ít nhất 5~10 phút dành thời gian chơi với nhau. Lúc đó mình nhận ra nó giống như 1 cuộc chơi, một cuộc thử nghiệm để sự hài hước nhẹ nhõm được hình thành khi đối diện vấn đề hay thử thách nào đó.
Cảm hứng đi làm tăng lên khi mình cảm thấy dễ chịu lúc bước vào văn phòng, không còn cảm thấy bị ngột hay bị đông cứng đóng băng; với đồng nghiệp cũng dần thấy gần gũi, không còn cảm giác xa cách của việc tôi làm việc tôi, anh làm việc anh như trước.
Một trải nghiệm cá nhân rõ nét nhất là giữa mình với bạn sếp trực tiếp người nước ngoài. Ban đầu, khi làm việc chung, mình thấy rất áp lực vì bạn là người luôn yêu cầu sự chỉn chu chuyên nghiệp trong công việc. Giữa mình và sếp khi nói chuyện luôn có khoảng cách và khách sáo. Mình thường xuyên thấy áp lực và bạn cũng thấy căng thẳng.
Tuy nhiên, theo văn hóa nơi mình làm việc, mỗi buổi họp hàng tháng đều sẽ có phần CHƠI. Lúc này mình mới được nghe bạn kể nhiều hơn về cậu con trai, về cách bạn chơi với con trai của mình. Mình cũng rủ bạn chơi những game vui vẻ buồn cười. Khi tiếng cười vang lên, tự nhiên không gian bớt áp lực và căng thẳng hẳn. Từ đó, mình nhận ra nền tảng của mối quan hệ thay đổi khi mọi người bắt đầu chơi và cảm nhận nhau nhiều hơn, bắt đầu cho phép phần xù xì của mình xuất hiện. Định kiến của bản thân trước giờ về việc làm việc trong môi trường doanh nghiệp tập đoàn sẽ luôn là sự căng thẳng và phải đấu đá lẫn nhau. Còn ở chỗ làm hiện tại, mình không thấy có cảm giác đó; và mình nghĩ nó được trung hòa là bởi tinh thần playful mà mọi người có cùng với nhau.
Tác động bên ngoài
Đọc thêm
Mình nhớ trong một khóa học gần đây nhất khi mình được giữ không gian để mời một bạn nhỏ lớp 10 tham gia chơi cùng với mẹ. Ý định của mẹ bạn khi tham gia là mục đích cho công việc liên quan giáo dục, muốn tìm hiểu phương pháp. Và mẹ bạn rủ bạn tham gia cùng.
Khi đó, mình cảm giác bạn nhỏ ấy cảm thấy khoảng cách tuổi tác quá lớn, vì những người tham gia khác đều từ độ tuổi 25 trở lên, còn bạn thì mới học lớp 10, không có bạn bè nào bằng tuổi bạn ở đó cả. Diễn tiến chơi vào một buổi sáng, khi tụi mình cùng chơi với nhau rất nhiều trò chơi dân gian Việt Nam, trong đó rất nhiều trò mà bạn không biết. Lúc đấy, mẹ bạn và những người lớn khác đã là người hướng dẫn, chỉ cho bạn cách chơi các trò chơi. Rồi cả nhóm cùng chơi với nhau.
Ở vai trò người quan sát, mình cảm nhận được năng lượng hào hứng từ bạn, và dần thấy bạn tham gia cùng với mọi người nhiều hơn. Trừ những lúc bạn mệt hay không thích tham gia và chọn ở một chỗ riêng, còn lại bạn sẽ cùng chơi chung với mọi người.
Đến chặng những ngày cuối, bạn hiện diện với rất nhiều sự sáng tạo, chủ động chia sẻ nhiều hơn các ý tưởng về việc chơi ra sao, bắt đầu bạn đóng góp vào cuộc chơi của nhóm. Mọi người đều thấy WOW với góc nhìn khác biệt của bạn. Cuối hành trình, khi ngồi nhìn lại, bạn đã chia sẻ rằng bạn thấy vui, và thoải mái khi được ở cùng với mọi người.
Trải nghiệm đó là thời gian mình được quan sát sự thay đổi của mối quan hệ, từ chỗ 2 mẹ con đang ở xa nhau, thì sau tiến trình chơi, chung sống và ở cùng nhau, dần dần họ đã lại gần nhau và đến gần hơn với những người xung quanh mình.
Hướng dẫn thực hành cho người mới
Đọc thêm
Việc đầu tiên bạn có thể:
- Tự chiêm nghiệm lại đời sống của mình hiện tại không gian hay thời gian mình dành cho việc chơi đang như thế nào. Nói cách khác, năng lượng chơi đang ở đâu trong đời sống của mình?
- Tự hỏi: bây giờ mình chơi thì có cách chơi gì để “thêm bạn bớt thù”?
- Nếu muốn tiếp cận như một phương pháp giáo dục, bạn có thể tìm hiểu thêm thông tin hoặc gặp các facilitator – điều phối được đào tạo để cùng tham gia các play session.
- Trước mỗi phiên chơi, bạn có thể đặt các câu hỏi để check 4 yếu tố cốt lõi bên trên.
- Intention: Ý định mình bắt đầu khởi xuống để chơi là gì?
- Yếu tố an toàn: Ví dụ: Câu hỏi kiểm tra mức độ an toàn:
- Về mặt cảm xúc: Mọi người khi chơi trò đó có ai gặp thấy khó hay thấy căng thẳng quá không?
- Về mặt thể chất: Có dễ gây ra những rủi ro về mặt chấn thương hay nguy hiểm đến tính mạng không?
- Về mối quan hệ: Trò này có giúp cho mình hiểu nhau, mình cảm nhận nhau hay khiến mình ghét nhau, mình tức tối với nhau hơn?
- Yếu tố Vui:
- Trò này có vui không?
- Nếu không vui mình đổi sang trò nào?
- Mình có đang hy sinh cái sự an toàn để vui không?
- Yếu tố Bao trùm:
- Tất cả người tham gia chơi đều có thể chơi được không?
- Có biến thể nào cho trò chơi này không?
- Mình có cần quá nhiều nguyên vật liệu để chơi trò này không?
- Yếu tố Hợp tác:
- Mình đang muốn thử thách điều gì?
- Mình muốn thử nghiệm điều gì?
- Mình muốn thử đạt được mục tiêu nào chung với nhau?
Tìm hiểu thêm
Về người kể chuyện
Thắm bắt đầu hành trình học hỏi cách giải quyết vấn đề xã hội cùng cộng đồng từ năm 2010 thông qua các dự án thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trong giáo dục bằng phương pháp Photovoice.
Thông qua các chương trình kết hợp giáo dục hòa bình và nghệ thuật biểu đạt, Thắm hy vọng có thể cùng góp thêm không gian sinh hoạt, học tập đa dạng, hoà hợp và vui vẻ dành cho học sinh đang sống trong bối cảnh xung đột, hoặc các tại các cộng đồng thu nhập thấp.
Lắng nghe và ghi chép: Thu Lành, Linh Rinko