Khi mâu thuẫn, rất khó để cùng lúc làm tốt 3 việc sau: Nói đúng ý mình. Nghe trúng ý người kia. Đảm bảo câu chuyện không đi lòng vòng hay đâm vào ngõ cụt. Đây là lúc ta cần hoà giải.
Tưởng tượng bạn đang cần ra quyết định chung với ai đó. Người này có thể là đối tác làm ăn, vợ chồng con cái, chủ nhà/ người thuê nhà, v.v. Hai bên tự nói chuyện mà không đi đến đâu. Lúc này, bạn có thể liên hệ hoà giải viên (HGV).
HGV sẽ:
- Nói chuyện riêng với từng bên để lắng nghe từng góc nhìn & mong muốn
- Xác định xem hoà giải có phải là phương án phù hợp
- Mời các bên tham gia hoà giải trong tinh thần tự nguyện và bảo mật
Sau khi các bên đồng ý cùng ngồi nói chuyện, HGV sẽ:
- Tạo không gian an toàn
- Hỗ trợ các bên nói đúng ý mình và nghe trúng ý đối phương, bằng cách: đặt câu hỏi, ghi nhận nhu cầu chung và riêng, gợi ý chỉnh khung nhận thức, cấp cứu cảm xúc, kéo tai, v.v.
- Hỗ trợ các bên tìm ra giải pháp và lập những thoả thuận cụ thể, khả thi. Giải pháp có thể bao gồm hành động cần làm, cách giao tiếp trong tương lai, v.v.
Mục đích căn bản của hoà giải là để tạo ra một chuỗi phản ứng hoá học trong tầm kiểm soát. Trong “buồng phản ứng” của phiên hoà giải, mâu thuẫn được cho phép bùng nổ hay sụp đổ mà không làm hại đến các bên tham gia.
Ken Cloke
Tác động bên ngoài
Đọc thêm
Có lần mình hoà giải giữa một nhà cung cấp và một sàn thương mại điện tử. Ban đầu mình nghĩ rằng chắc là chẳng đi đến đâu, vì thậm chí còn không liên lạc được với người phụ trách. Không ngờ rằng khi một bên tỏ thiện chí muốn hợp tác lâu dài, thì bên kia cũng mềm mỏng hơn. Nhờ đó họ viết lại một bản phụ lục hợp đồng mới phù hợp hơn với khả năng của nhà cung cấp.
Những ca hoà giải cảm động nhất mà mình từng làm là các ca giữa bố-mẹ và con. Những nút thắt cứng nhiều chục năm có thể được gỡ chỉ bằng một lần được nói ra và được lắng nghe trọn vẹn.
Chuyển hoá bên trong
Đọc thêm
Hồi lớp 8 mình cãi nhau với bạn cùng bàn. Mấy đứa xung quanh cố khuyên hai bên dừng lại. Mình gân cổ cãi tới cùng, vì tin là lý lẽ của mình không thể sai được, . Sau 4 năm làm hoà giải, mình đã hiểu rằng, nhiều sự thực có thể cùng tồn tại song song. Chỉ vì mình tin vào sự thật của mình, không có nghĩa người kia là ngu, ác, ảo tưởng, hay dối trá. Mỗi lần mình nói chuyện với một người từng ngoại tình, đâm chém, đơn phương thay đổi điều kiện đã ký trên hợp đồng, v.v., mình đều phát hiện một góc nhìn mới, một sự thực mới hết sức có lý, mà mớ óc hạn hẹp của mình trước nay chưa bao giờ nghĩ ra.
Sau những ca hoà giải “thất bại” – khi các bên không tìm được giải pháp chung, sau những tan rã trong đời sống của chính mình, có lúc mình lạc mất hy vọng vào con người. Nhưng mình cũng nhận ra rằng, nhiều hy vọng của mình thật ra là những ảo tưởng mà mình vốn rất đỗi yêu quý. Các ảo vọng được tan biến đi trong quá trình hoà giải. Từ đó, chúng ta có thể có những lựa chọn mới, trên một nền tảng vững chắc hơn. Có những cặp vợ chồng ly hôn và sáng rõ tại sao họ không thể tiếp tục sống chung. Có những bên huỷ hợp đồng làm ăn trong sự nhẹ nhõm rằng những gì cần nói đã nói hết.
Tuy không thể hy vọng vạn sự sẽ luôn như ý, thực hành hoà giải giúp gìn giữ cho mình niềm tin rằng: mọi nỗ lực trên con đường đưa nhau về gần hơn với sự thực không bao giờ là phí hoài.
Ứng dụng khác
Nhiều tổ chức/ cộng đồng/ nhà trường duy trì một hệ thống hỗ trợ mâu thuẫn. Khi có mâu thuẫn, mọi người sẽ biết rõ mình có thể làm gì, liên hệ với ai.
Ví dụ, hai em mẫu giáo đánh nhau. Một bạn khác giúp hai em làm hoà bằng cách đặt câu hỏi và lắng nghe thấu cảm. Đây là trường hợp có thật tại một số trường mẫu giáo ở Israel.
Tìm hiểu thêm
Về người kể chuyện
Nguyễn Hoàng Minh Khang – Hoà giải viên & Điều phối viên tại Giao Tiếp Trắc Ẩn